THỦY ĐIỆN VÀ LŨ LỤT MIỀN TRUNG

1


 “Ở Việt Nam, nhiều công trình thủy điện đã xem nhẹ vai trò và lợi ích của người dân. Vì vậy, các tác động do thủy điện gây ra trở nên nặng nề và khó giải quyết hơn”, bà LÂM THỊ THU SỬU, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu phát triển xã hội (CSRD), Điều phối viên Mạng lưới sông ngòi Việt Nam (VRN) trao đổi với báo Đại biểu Nhân dân.

Thiệt hại đổ hết xuống người dân

Năm 2013, trận lũ lịch sử đã gây thiệt hại khá nặng nề cho tỉnh Quảng Nam khi nhiều người chết, nhà cửa hoa màu, gia súc, gia cầm bị cuốn trôi. Năm 2014, Nhà máy thủy điện Bắc Hà, Lào Cai đã xả lũ ẩu, gây thiệt hại hàng trăm hecta hoa màu của người dân vùng hạ du tại huyện Bảo Yên. Tháng 3/2015, Thủy điện Hương Điền (Thừa Thiên – Huế) xả lũ với lưu lượng ban đầu 500 m3/s, sau đó tăng lên khiến huyện Quảng Điền ngập lụt từ 0.5 – 1m giữa mùa khô, gây thiệt hại hàng chục tỷ đồng.

Ở huyện Hương Khê (Hà Tĩnh) vào giữa tháng 10/2016 theo thống kê thì trên địa bàn đã có 7 hồ/49 hồ dung tích vừa và lớn phải xả tràn, nhà máy thủy điện Hố Hô xả lũ lớn nhất ở mức đỉnh điểm là 1.800m³/s. Mưa lũ làm 108 xã, phường với hơn 30.100 hộ bị ngập, có nơi ngập sâu từ 2-3m và 6 người chết. Về nông nghiệp hơn 3.200 ha bị ngập, hư hỏng, gần 175.000 con gia súc, gia cầm của người dân bị chết. Ước tính tổng thiệt hại do mưa lũ gây ra hơn 994 tỉ đồng.

Chưa cảm nhận hết được những mất mát với trận lũ giữa tháng 10/2016,thì vào cuối tháng 10/2016 người dân địa bàn huyện Hương Khuê, Hà Tĩnh lại phải chịu thêm một trận lũ nữa.Và nguyên nhân vẫn là từ thủy điện Hố Hô đã tăng lưu lượng xả từ 300 m3/s lên 450m3/s vào 1h sáng ngày 1/11 và gần trưa xả trên 1.000 m3/s.Trận lũ đã gây lụt ở 17 xã,có nơi ngập sâu 1-2m.

 

Nhà máy thủy điện Hố Hô xả lũ vào sáng 15/10. Ảnh: Đức Hùng

Nhà máy thủy điện Hố Hô xả lũ vào sáng 15/10. Ảnh: Đức Hùng

Nguyên nhân từ đâu?

Có thể thấy thủy điện ở Việt Nam không có lỗi, mà lỗi ở tại con người – những người vận hành thủy điện. Căn cứ khoản 5 điều 3 luật tài nguyên nước 17/2012/QH13 “Khai thác sử dụng tài nguyên nước phải tiết kiệm, an toàn, có hiệu quả; đảm bảo sử dụng tổng hợp, đa mục tiêu, công bằng, hợp lý, hài hòa lợi ích, bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ giữa các tổ chức, cá nhân”  Vậy, việc các nhà máy thủy điện tích từng giọt nước trong mùa hạn và xả lũ ồ ạt khi mưa lớn, gây ngập úng vùng hạ lưu có phải chăng đã đặt lợi ích của một nhóm lên trên và gây khó khăn cho đời sống của người dân vùng hạ lưu? Liệu điều này có mâu thuẫn với luật  mà nhà nước đã  quy định hay không?

Không trở tay kịp

2

Chợ phiên Cam Lộ (H.Cam Lộ, Quảng Trị) ngập trong nước lũ ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Đợt mưa lũ nào cũng có tình trạng người dân “trở tay không kịp” khi thủy điện xả lũ ồ ạt – nhất là vào mùa mưa bão, còn trách nhiệm vẫn dừng lại ở mức “xả lũ đúng quy trình”, chưa nói đến việc bồi thường.

Trích lời bà Lâm Thị Thu Sửu – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu phát triển xã hội – CSRD: “Nếu các chủ đập cho rằng họ xả lũ đúng quy trình và các ngành chức năng xác minh việc “đúng quy trình” nhưng tác động gây thiệt hại đến người dân và tài sản của họ thì phải xem lại quy trình đó có đúng hay không.”

Nếu cho rằng thủy điện đóng góp cho lợi ích quốc gia thì lợi ích đó phải bao gồm cả lợi ích của người dân. Nhưng mặt trái là ở Việt Nam, nhiều công trình thủy điện vẫn xem nhẹ vai trò và lợi ích của người dân cả trong quy định và trên thực tế. Chính vì vậy, thủy điện đã gây ra rất nhiều trường hợp người dân phải chịu đựng những trận lũ được cho là do con người “phù phép” ra mà không biết phải kêu trời hay kêu “ông thủy điện” mỗi khi lâm cảnh ngập lụt.

Chính vì vậy, người dân cần phải biết tự bảo vệ mình bằng việc nói lên tiếng nói của mình về thủy điện và kêu gọi các tổ chức cùng hành động để đem lại các chính sách phù hợp về phát triển thủy điện gắn liền với lợi ích của người dân.

 

Nguyễn Thành Trung

Nguồn

[1] VOV.VN:

http://vov.vn/xa-hoi/ha-tinh-nghe-an-thiet-hai-gan-1500-ty-dong-do-mua-lu-561518.vov

[2] Báo điện tử Đại biểu nhân dân :

http://www.daibieunhandan.vn/default.aspx?tabid=74&NewsId=380045

[3] Báo điện tử 24h:

http://www.24h.com.vn/tin-tuc-trong-ngay/thuy-dien-xa-lu-ha-tinh-bao-sai-ho-ho-bao-dung-c46a830676.html